U Spomen-području Donja Gradina otvorena izložba o stradanju Kozarčana u logoru u Zemunu

Izložba Memorijalnog centra “Staro sajmište” o prihvatnom logoru u Zemunu, koja osvjetljava drugu fazu postojanja logora tokom koje je od 1942. do 1944. godine zatočeno gotovo 32.000 ljudi, a više od 10.600 stradalo, otvorena je danas u Spomen-području Donja Gradina.

Doktor Milan Koljanin, jedan od autora izložbe rekao je da je Sajmište bilo prihvatni logor u koji su stizale grupe zatočenika iz cijele Srbije i iz ustaških logora.

On je naveo da su logoraši iz Jasenovca preuzimani već od početka maja 1942. godine, jer je nacističkoj Njemačkoj nedostajala radna snaga.

“Osnovna ideja za Nijemce bila je njihova deportacija u logore u Norveškoj”, rekao je Koljanin, dodavši da je veliki broj ljudi stradao već na tom mjestu zbog loših uslova, gladi, bolesti i torture.

Kustos i istoričar umjetnosti u Memorijalnom centru Staro sajmište Asija Drača Montean pozvala je građane Republike Srpske, potomke stradalih logoraša, da se obrate ovom memorijalnom centru kako bi se upotpunila baza podataka o žrtvama tog logora.

Ona je navela da izložba prikazuje istorijski tok i cjeline o logorskoj svakodnevnici, torturama, otporu, kazni, logorskoj bolnici i deportacijama u druge logore širom Evrope.

Pomoćnik ministra za kulturu Republike Srpske Tanja Đaković istakla je zanačaj saradnje ustanova koje se bave istraživanjem stradanja u Drugom svjetskom ratu. Ona je navela da je izuzetno važno da se pamte činjenice, imena i da se o njima govori dostojanstveno i istinito.

“Posebno je važno da se o ovim događajima uče mlade generacije, jer kultura sjećanja ima smisla samo ako se prenosi onima koji dolaze poslije nas, te da se takva ideologija i mržnja nikada ne ponove”, naglasila je Đakovićeva.

Narodni poslanik Darko Banjac istakao je da je saradnja memorijalnih centara u Republici Srpskoj i Srbiji od velikog značaja.

“Ja sam uvijek govorio da Jasenovac nije jedno mjesto, već sistem koncentracionih logora koji se prostirao mnogo šire jer tu i Stara Gradiška, Jastrebarsko i Staro sajmište u Zemunu i zato je ta saradnja veoma bitna”, rekao je Banjac.

On je naglasio da je Donja Gradina najveće mjesto stradanja Srba, te da je u NDH nad srpskim narodom izvršen genocid.

“Oni su sistemski donijeli zakone koji su uništavali srpski narod i to im je bio cilj”; rekao je Banjac u izjavi novinarima u kojem je naglasio da je on lično, kao i mnogi Dubičani, unuk jasenovačkog logoraša.

“Rođeni brat moga djeda je upravo odveden na Staro sajmište u Zemunu i nikad nije pronađen i nismo ga nismo uspjeli sahraniti. Da li je umro u transportu ili je ubijen u Starom sajmištu – mi taj podatak nemamo”, rekao je Banjac.

On je podsjetio i na brutalnost sistema ubijanja u Jasenovcu, nad kojim su se zgražavali i njemački vojnici i oficiri.

Direktor Spomen-područja Donja Gradina Tanja Tuleković rekla da izložba svjedoči o stradanju velikog broja Kozarčana, koji su vozom užasa prevoženi do logora nakon ofanzive na Kozari u ljeto 1942.godine.

“Izložba je važna zbog istorijskog konteksta i značaja sistema koncentracionog logora Jasenovac koji je obuhvatao mnogo veću teritoriju od one koja je poznata. Važno je ponoviti da je NDH obuhvatala prostor današnje Hrvatske, BiH i Srema, odnosno teritoriju na kojoj se nalazio i logor Sajmište u Zemunu”, rekla je Tulekovićeva.

Ona je dodala da je, prema procjenama, nakon Kozaračke ofanzive u ljeto 1942. godine između 12.000 i 14.000 radno sposobnih muškaraca vozom užasa deportovano na Sajmište, gdje je ubijeno oko 10.600 Kozarčana.

Tulekovićeva je podsjetila da su Spomen-područje Donja Gradina i Memorijalni centar Staro sajmište 17. septembra u Beogradu potpisali sporazum o saradnji s ciljem zajedničkog istraživanja stradanja u NDH i očuvanja kulture sjećanja.

Otvaranju izložbe prisustvovao je vršilac dužnost direktora Republičkog centra za istraživanje rata, ratnih zločina i traženje nestalih lica Viktor Nuždić, konzul Srbije u Banjaluci Aleksandar Subotić,  i drugi gosti i građani.

U logore na Starom sajmištu ustaške vlasti su tokom Drugog svjetskog rata deportovale logoraše sa područja Jasenovca i Donje Gradine, zbog čega se ovi lokaliteti posmatraju kao jedinstvena istorijska cjelina.

Njemačke snage u Srbiji i ustaše dogovorile su u aprilu 1942. godine prebacivanje radno sposobnih muškaraca iz logora Jasenovac i logora Stara Gradiška u prihvatni logor Zemun radi upućivanja u logore u Norveškoj.

U ljeto 1942. pristigao je ogroman broj srpskih logoraša nakon ofanzive na Kozari, a nehumani uslovi, neuhranjenost, fizičko i psihičko iscrpljivanje logoraša, kao i različite bolesti izazvane lošim higijenskim uslovima i nedovoljnom ishranom, uslovile su njihovu veliku smrtnost.