Srpsko spomen obilježje u Norveškoj

U norveškom gradu Bergenu, u subotu 17. juna, u prisustvu gradonačelnice Marte Mjos Persen, svečano će biti otkrivena ploča posvećena nevinim žrtvama stradalim u nacističkim logorima u Norveškoj za vreme Drugog svetskog rata. Ove godine se navršava 75 godina od kako je 4.200 srpskih i jugoslovenskih zarobljenika deportovano u Norvešku od strane nacističkih okupacionih sila u Jugoslaviji.Oni su poslati u Norvešku na prinudni rad i internirani u različite logore. Više od 2.300 srpskih i jugoslovenskih zarobljenika je preminulo ili je bilo ubijeno u Norveškoj. Broj nastradalih bi vjerovatno bio veći da nije bilo pomoći i podrške koju su zarobljenici dobili od norveškog stanovništva.

Sedamnaestog juna, u programu, koji organizuje Društvo Srba i prijatelja Srbije Bergen učestvovaće norveški istoričari Knut Toresen, učesnik projekta Ministarstva spoljnih poslova Srbije „Istina o Jasenovcu“  i Mihael Stoke, dugogodišnji istraživač Narvik-centra i veliki poznavalac teme jugoslovenskih i sovjetskih zarobljenika i prisilnih radnika u Drugom svetskom ratu u Norveškoj. Premijerno će biti prikazan i dokumentarni film „Krst od krvi“ režisera Sime Brdara, bivšeg kustosa Muzeja „Jasenovac“ , pomognut od strane srpske zajednice u Norveškoj i Narvik-centra. Film „Krst od krvi“  govori o tragičnoj sudbini braće Banjac iz Klekovaca u logoru na sjeveru Norveške i krstu koji je Marjan Banjac ispisao krvlju svog brata Miloša.

Dobrila Radulović, predsjednica Saveza srpskih udruženja u Norveškoj kazala je da je ploča koja se otkriva posvećena svim nevinim žrtvama, pa i bezimenim, te da se njenim otkrivanjem  želi uspostaviti tradicija sjećanja na nacističke žrtve i njihova stradanja. “Ispred Društva Srba i prijatelja Srbije Bergen i kao nosilac projekta postavljanja memorijalne ploče posvećene nevinim žrtvama u nacističkim logorima u Norveškoj, želim da kažem da smo srećni što ćemo ploču otkriti u sklopu nacionalnog obilježavanja 75 godina od iskrcavanja prvih zatvorenika u Bergen , koji se desio u noći između 13. i 14.juna 1942. godine. Želim da istaknem da je saradnja sa Simom Brdarom nastavljena  i po završetku filma, a biće ovjekovečena i ovom memorijalnom pločom koja je izrađena u Kozarskoj Dubici i koja će biti postavljena na krstu u porti Ruske pravoslavne crkve u Bergenu“, rekao je Radulovićeva.

„U okolini Bergena postoji spomenik na kojem se nalaze imana  27 ubijenih Srba. Norveški istoričari i dalje pokušavaju da utvrde imena 3 zatvorenika iz Užica za koja se zna da su stradala u Bergenu. Ploča koju otkrivamo u junu posvećena je svim nevinim žrtvama, pa i bezimenim i nadamo se da ćemo time uspostaviti tradiciju sećanja na nacističke žrtve i njihova stradanja. O tome možemo mnogo da naučimo od Norvežana kao i na primjeru krsta na kamenu u stjeni na sjeveru Norveške koji Norvežani osvježavaju crvenom bojom da ne izblijedi“, naglasila je Radulovićeva.

Autor filma „Krst od krvi“  Simo Brdar , kaže da je film nagrađen na festivalima u Krasnodaru  u Rusiji  i Dnjepropetrovsku  u Ukrajini i da je Ambasada Norveške u Beogradu dva puta imala prilog o ovom filmu na svom sajtu, te da  priča Krst od krvi nije samo sjećanje , nego život. “Film je krenuo na dalek put skromnom premijerom u selu Klekovci odakle su i braća Banjac. Svoju tihu misiju nastavlja sistemom grudve, okupljajući oko sebe sve veću pažnju i šaljući poruke i opomene šta se sve može desiti čovjeku ni krivom ni dužnom. I tako tiho ide na put opomene i sjećanja u Stokholm, Geteborg, Halmstat, Bergen, Kristijansand, Lilehamer, Oslo i još neke gradove u Norveškoj. Činjenice nameću i same govore da kultura sjećanja nije samo istorijska, etička  i moralna kategorija. Ona ima sasvim egzistencijalan karakter i često je pitanje opstanka ili nestanka i može se veoma fino i realno izraziti univerzalnom ljudskom porukom“,  kazao je Brdar.

„Saša Banjac, unuk Marjanov je realizovao oporuku svoga djeda. Iako sa fakultetskom diplomom, ostavio je posao u gradu i u svom rodnom selu uzgojio vinograd sjećanja na djeda.  Tu čuva kamen donesen iz Saltdala, mjesta gdje se nalazi krst od krvi. Saša u svojoj vinariji ima i kopiju filma “Krst od krvi”. Priča o vinu, vinu i krvi Isusovoj, Polarnom krugu, Klekovcima, krstu od krvi, nije samo sjećanje, ni kultura sjećanja, već život“, istakao je Brdar.

Povodom obilježavanja 75 godina od deportacije zatvorenika iz tadašnje Jugoslavije u Norvešku, planirane su brojne aktivnosti u nekoliko gradova Norveške, od 14. do 23. juna. U želji da i sami doprinesu ovom obilježavanju, potomci interniranih Srba odlučili su se na poduhvat „Biciklom do slobode“. Tročlana ekspedicija će biciklama preći put od Srbije do Norveške i učestvovati na centralnoj manifestaciji.

Izvor: RTS